Biblioteka wiedzy o fontannach

Jesteś tutaj

Czym jest fontanna

Jest to urządzenie w którym woda wypływająca ze źródła (łac. fons) napełnia otwarty zbiornik jakiegoś rodzaju, oraz odpływa z niego. Jej konstrukcja składa się z basenu z przelewem i trzonu z dyszą. Do trzonu doprowadzona jest pod ciśnieniem woda, która tryska z jednej lub kilku dysz. Woda opadając gromadzona jest w basenie. Basen może być złożony z jednej lub kilku mis różnej wielkości, różnego kształtu. Ilość wody w basenach regulowana jest za pomocą przelewów.

Fontanny zwykle mają bogate oprawy rzeźbiarskie lub architektoniczne. Mogą być ścienne lub wolnostojące. Płaszcze wody mogą przepływać przez powierzchnie z metalu, szkła, kamienia, betonu. Wspólną cechą fontann jest dysza (jedna lub wiele), w których woda jest zmuszana pod ciśnieniem do wybicia się w górę na określoną wysokość. Najbardziej znaną fontanną świata jest ta zamontowana na Jeziorze Genewskim. Więcej o tego typu fontannach znajdziecie Państwo w dziale Fontanny Świata.

Fontanny umieszczano w ogrodach, parkach, placach miast i dziedzińcach pałaców. Przy budowie fontanny czasem wykorzystywano źródła artezyjskie. Współczesne fontanny często mają wbudowane automatyczne urządzenia do iluminacji, regulacji strumienia wody, np. śpiewająca fontanna w Mariańskich Łaźniach - "śpiewa" w rytm podkładu muzycznego.

 

Rozróżnia się dwa zasadnicze typy fontann:

fontanna europejska - jest to fontanna, w której woda tryska ponad zbiornik, a następnie wpada do niego, jednocześnie burząc lustro wody. Tego typu fontanny rozpowszechniły się w Europie na początku ery nowożytnej i są obecnie najpopularniejsze;

fontanna arabska - jest to fontanna, w której woda nigdy nie znajduje się w powietrzu, a wycieka z otworu po elementach swojej konstrukcji. Fontanny tego typu budowali muzułmanie, szczególnie na półwyspie Iberyjskim (Granada) oraz w Turcji.

Fontanna Faun w Pompejach, Casa dei Vettii

Fontanna Faun w Pompejach, Casa dei Vettii
wg. www.wikimedia.org

Artykuły o teorii fontann
 
Najciekawsze, najpiękniejse, największe fontanny świata:
Ciekawe fontanny świata:

Fontanny w Polsce:

Park Fontann w Warszawie

Najciekawsze fontanny Polski. Fontanna wrocławska

Cosmopolis (fontanna)

Rzeszowska Fontanna Multimedialna

Fontanna na Malcie w Poznaniu

Fontanna Wolności na Placu Wolności w Poznaniu

Fontanna przed Teatrem Wielkim w Łodzi

Fontanna multimedialna w Rzeszowie

Multimedialny park fontann w Warszawie

Fontanna Jasia Rybaka w Sopocie

Historia

System fontann w Ravensburgu 1619r.Pierwsze fontanny konstruowano w czasach antycznych, i szybko stały się one podstawowym elementem wyposażenia miast. Rozwój pierwszych sieci wodociągowych ponad 6 tysięcy lat temu umożliwiał wykorzystanie nadmiaru wody doprowadzanej akweduktami. Basowały one na strumieniu swobodnie płynącej wody, choć już w starożytności tłumy przyciągały fontanny strzelające w górę strumieniami wody dzięki ręcznie napędzanym pompom. Greccy inżynierowie wykazywali szczególną biegłość w technice fontann, wykorzystując ciśnienie wody do napędzania organów wodnych lub różnych automatów. Inne wczesne fontanny były geometrycznie zregularyzowanymi wodotryskami w perskich ogrodach. W XVI wieku znanymi założeniami fontannowymi były manierystyczne ogrody we Włoszech oraz ogrody Mughal w Indiach.

System fontann w Ravensburgu 1619r.
wg. www.wikimedia.org

 

Typologia fontann

 

Fontanny tradycyjne

Fontanny pływające

Fontanna pływająca
 

Osobną kategorię fontann stanowią fontanny pływające. Jeśli juz posiadamy staw lub jezioro, wówczas nie ma potrzeby budowy niecki dla fontanny, która często stanowi znaczny koszt. Wówczas można zastosować fontannę która pływa na niewielkiej barce lub pływakach na powierzchni zbiornika. Fontanny takie działają jak aeratory, napowietrzając zbiorniki wodne.

wg. hallfountains

 

Fontanny nowoczesne

Fontanny ożywione

 

Fontanny ożywione często wykorzystują dysze laminarne które dostarczają wodę która porusza się jak piłki ping-pongowe w ruchu. Woda ta wybucha gdy zmienia się wysokość, a zachowanie każdej z dysz operuje niezależnie z modulacją do 5 Hz (1/5 sekundy), tak że pakiety wody zderzają się ze sobą. Dla przykładu, taka fontanna może wypluwać jedną piłkę wody która potem eksploduje, zraszając ludzi lekką mgiełką rosy. Innym typem fontanny jest fontanna muzyczna która używa laserów i zasad harmoniczności do tworzenia trójwymiarowych obrazów które wyglądają jak hologramy.

Fontanna ożywiona przed Muzeum Brooklyńskim

Fontanna ożywiona przed Muzeum Brooklyńskim składa się z dysz laminarnych

Fontanny ożywione zmieniają swój wygląd w czasie. Dzieje się to za pomocą zmiany wysokości słupa wody, zmiany oświetlenia. Można mieć kilka dysz które zmieniają wysokość strumienia w predefiniowanym okresie czasu. Sekwencja taka może trwać ok. 1 minuty. Muzyczna fontanna różni się tym od fontanny ożywionej że zmiany te następują w rytm muzyki.

Fontanny muzyczne

 

Do fontann tego typu zatrudnia się choreografów którzy projektują i programują ruchy dysz pod poszczególne utwory. Dobrze zaprojektowany układ choreograficzny ściąga na twórców fontanny i na miasto które je posiada światową sławę. Do fontann tego typu, jeśli nie ma w nich manualnej choreografii, konieczne jest specjalne oprogramowanie komputerowe które powoduje że fontanna sama reaguje na basy i wysokie dźwięki. Każda dysza lub grupa dysz ma swoją pompę o zmiennej prędkości.

Muzyczna fontanna Bellagio w Las Vegas, USA

Muzyczna fontanna Bellagio w Las Vegas, USA

Muzyczna fontanna Bellagio w Las Vegas, USA

Pierwsza fontanna muzyczna powstała w Denver, Colorado, USA. Nazywała się Prismatic Fountain i została uruchomiona 30 maja 1908. Była ona sterowana ręcznie. Wkrótce tego typu fontanny pojawiły się na całym świecie. W naszej części Europy budował je Otto Przystawic. Podstawowe składniki oprzyrządowania do najprostszej i niewielkiej muzycznej fontanny (5 pomp zmiennoprędkościowych, 5 dysz spieniających, reflektory z kolorowymi filtrami, oprogramowanie sterujące, przełączniki) mogą być zakupione za około 75- 80 tys. PLN (bez kosztów transportu). Niestety taka fontanna muzyczna jest bardzo prymitywna i dopiero większe nakłady gwarantują dobry efekt. Możliwe są też fontanny z muzyką włączaną SMS-em.

 
Muzyczna fontanna Bellagio w Las Vegas, USA
 
Muzyczna fontanna Bellagio w Las Vegas, USA
 

Fontanny kąpielowe

Fontanna z pełnym dostępem w centrum Toronto, Kanada
 

Fontanna kąpielowa, inaczej zwana "fontanną z pełnym dostępem", to fontanna przeznaczona dla ochłodzenia w niej ludzi. Mimo iż wiele fontann nie było projektowanych jako fontanny kąpielowe, dzieci różnych kategorii wiekowych często używały ich dla tych celów. Niektóre fontanny obudowano, albo podniesiono ich krawędzie aby trzymać ludzi na zewnątrz. W innych sytuacjach fontanny zaprojektowano umożliwiając prosty dostęp. Są one wyposażone w powierzchnie antypoślizgowe, aby ludzie mogli bezpiecznie używać je dla ochłody w gorących dniach letnich.

Pluskowiska (splash pads)

Ostatnio pojawiły się fontanny specjalnie budowane jako zabawowe, tzw. "pluskowiska". Pluskowiska są terenami do zabaw wodnych i są one na tyle płytkie by uniemożliwić utonięcie. Eliminuje to konieczność nadzoru, ratowników etc., jako iż praktycznie nie ma ryzyka zatonięcia. Są one kontrolowane, uruchamiane czujnikiem przez użytkownika, aby działać przez określony czas. Woda w nich to zwykle świeża woda z sieci, albo woda poddawana filtracji spełniająca takie same rygory higieny jak w basenach publicznych.

Spora część obecnych pluskowisk ma zerowy poziom wody stojącej, wyściełana jest nawierzchniami antypoślizgowymi o chropowatej teksturze, albo nawierzchnią syntetyczną z gumy kruszonej (matami gumowymi). Dysze w poziomie gruntu tworzą wodne tęcze, wodne drzewa etc.

wg. en.wikipedia.org/wiki/Splash_pads

 

Hydraulofony (organy wodne)

Organy wodne przed Ontario Science Centre
 

Hydraulofon, inaczej organy wodne, to specjalna fontanna na której można grać muzykę poprzez zatykanie palcami ujścia poszczególnych dysz, przez co woda wpływa do piszczałek organów i wydaje dźwięk. Jako że woda jest mało ściśliwym medium, dźwięk jest wydawany niemal natychmiast.

Organy wodne przed Ontario Science Centre otwarte w 2006 roku składają się z 45 dysz, spośród których 26 to pełne dźwięki, a 19 to półdźwięki. Najniższe 12 nut jest widoczne jako piszczałki otaczające fontannę. Są one zasilane trzema pompami Pentair o wydajności 130 GPM (galonów na minutę), każda rurą trójcalową, oraz powietrzem z trzech sprężarek każda o mocy 25 koni. Ich twórcą jest Steve Mann.

wg. en.wikipedia.org

 

Plaże wewnątrzmiejskie (urbeaches)

Ostatnią tendencją jest tworzenie plaż wewnątrzmiejskich wewnątrz centrów miast. Wówczas fontanny są częścią składową tych miejskich oaz uwzględniającą zabawy wodne jako jedną z wielu ich funkcji. Plaża miejska nie jest ograniczona do gier wodnych, jest wielofunkcyjna.

Dobrym przykładem takiej plaży jest Dundas Square w Toronto. Składa się z 600 dysz chodnikowych ułożonych w grupy po 30 (trzy rzędy po 10 dysz). Każda grupa 30 dysz jest ulokowana pod kratownicą z nierdzewnej stali. 20 takich kratownic jest usytuowanych w dwóch rzędach po 10, dokładnie pośrodku głównego chodnika przez Plac Dundas. Zarówno architekci jak i projektanci potwierdzili ich pierwotne przeznaczenie do zabaw wodnych, a operatorzy tego urządzenia potwierdzili iż woda jest oczyszczana wg standardów stosowanych na basenach publicznych i jej jakość jest regularnie testowana. Ta fontanna ma nawet przebieralnie, choć większość ludzi kąpie się spontanicznie, podwijając rękawy i nogawki etc.

Plaże miejskie z instalacjami fontannowymi znajdują się m.in. w Jamison Square, Portland, Pearl District, Dundas Square, Toronto, Christopher Street Pier (Pier 45), Nowy York

 

  • Typy dysz

Dysze 1-strumieniowe

Efektem pracy dyszy jest 1 strumień wytworzony otworem lub szczeliną w dyszy. Dysze takie w konfiguracjach wielokrotnych dają baldachim łuków wodnych wokół zbiornika. Trajektoria lotu może osiągnąć 2,5 metra wysokości i więcej w niestandardowych typach tych dysz.

Dysza wyżłobiona
 

Dysza wyżłobiona (Hollow Jet)

Dysze wytwarzające czysty strumień o wysokości 15 - 120 m.

Kometa

Dysze tego typu są elementem składowym układów wielodyszowych jak Korona, Spirala, Kolumna, itp. Zasięgi do 15 m.

 
Dysza wyżłobiona
 

Dysza pióropuszowa

Dysza ta wytwarza długą, cieńką kolumnę wody łagodnie rozpryskującą się na wietrze. Można osiągnąć wysokości od 0,6 do 5 metrów. Zestawia się je w grupy tworzące kwadraty lub prostokąty. Efektownie też wyglądają w linii prostej.

 

Dysze wielostrumieniowe

Efektem pracy dyszy jest kilka strumieni wytwarzanych otworami w dyszach lub grup dysz zamocowanych w specjalnie wykonanym korpusie.

Kolumna

Dysza tworzy prostą kolumnę wody.

Wulkan

Dysza wulkan
 

Dysze tego typu charakteryzują się kilkoma poziomami załamywania się strugi wody. Są to zwykle układy wielodyszowe lub jednodyszowe wielostrumieniowe.

 

"Zamek wodny"

Tworzy efekt potrójnego unoszenia strumieni wody. Każdy ze strumieni osiąga inna wysokość, tworząc różne poziomy. Polecana jako efektowna dla małych i średnich zbiorników.

Korona

Dysza korona to optymalne zraszanie które tworzy idealną mgiełkę wodna łagodnie opadających palców – strumieni.

 

Dysze spieniające

Efekty pianowe wytwarzają kopiec pieniącej się mocno napowietrzonej wody. Dysze te mogą być podświetlone za pomocą światłowodów podłączonych do reflektora.

Dysze spieniające
 

Dysze spieniające niezależne

Dysza spieniająca to dysza której efekt działania nie zależy jest od poziomu wody.

 

Dysze spieniające zależne

Jest to typ dysz spieniających, których działania jest zależne od poziomu wody.

Dysze spieniające - Kaskada
 

Kaskada

Dysze Kaskada pracują prawie całkowicie zanurzone (20 mm - 40 mm "odkrycia" w zależności od typu) co daje dobry efekt spienienia. Dysza ta jest dostępna w szeregu rozmiarów, dając wysokość rozpylonej strugi między 0,6 a 2,5 metra. Efekt to erupcja białego strumienia mocno rozpylonego u podstawy. W grupie tworzą efekt dramatycznej erupcji białej, wzburzonej wody.

 
Dysze spieniające - Albero
 

Albero

Dysze typu Albero pracują pod powierzchnią wody (50 - 80 mm) a powietrze do uzyskania efektu spienienia pobierają rurką wynurzoną ponad powierzchnię wody.

 
Dysze spieniające - Gejzer
 

Gejzer

Dysze Geiser pracują z prawie 2 razy mniejszym zanurzeniu (część odkryta od 400mm - 110 mm w zależności od typu) jak dysza Kaskada - efekt spienienia jest niewielki. Strumień u dołu jest szerszy jak u góry.

Dysze warstwowe

Są to dysza tworzące warstwę wody. Dysza tego typu zakończona jest szczeliną lub specjalnie uformowanym bocznym otworem tworzącym warstwę wody.

Dysze warstwowe - dzwon wodny

Dzwony wodne

Dysza ustawiona wysoko ponad powierzchnię wody formuje opadający strumień w kształt zbliżony do półkuli.

 
Dysze warstwowe - kielich
 

Kielich

Wynurzona dysza formuje strumień wody w kształcie kielicha.

 
Dysze warstwowe - wachlarz
 

Wachlarze

Dysze wielostrumieniowe lub układ dyszowy tworzący figurę zbliżoną do kształtu wachlarza uformowaną w poziomie lub pionie. Dysza wachlarzowa wytwarza wachlarz wody strzelający na wysokość do 1,5 metra. U podstawy wachlarz jest szeroki na 5 cm. Dobrze się sprawdza w grupach ułożonych w okręg lub inny wzór. Sprawdza się w ułożeniu pod kątem 45 stopni w miejscu wolnym od wiatru.

 
Dysze warstwowe - ogon pawia
 

Ogon pawia

Dysza pracująca zwykle pod katem 45stopni i tworzy za pomocą kilkudziesięciu otworów w dyszy figurę przypominającą ogon pawia składającą się z poszczególnych prętów wody.

Dysze sferyczne

Układ wielodyszowy składający strumienie poszczegółnych dysz w kształty zbliżone do kuli. W ofercie zakupowej do średnicy 300 cm; dostępne na zapytanie: - kula do 600 cm, - pólkula do 450 cm.

Dysze warstwowe - ogon pawia
 

Kule

Strumienie wylatujące z dysz tworzą kulę.

 
Dysze warstwowe - ogon pawia
 

Półkule

Strumienie wylatujące z dysz tworzą półkulę.

Działa wodne (dysza "skacząca")

Najmodniejsze obecnie fontanny "strzelające" kawałkami strumienia przemieszczającymi się po krzywej balistycznej o najczęściej kątach nachylenia działa wodnego w granicach 45-80 stopni.

Dysze -poduszki wodne (pływające kule etc)

Taka fontanna-niefontanna. Na poduszce wodnej pływa kula (najczęściej kamienna) lub obracająca się płyta z ustawioną na rzeźbą, itp.

Przelewy

Wielkoformatowa dysza symulująca przelew wody typu otwartego lub zamkniętego. Największa z nich (typu zamkniętego) potrafi przy 430 l/min i umieszczeniu na wysokości 1.8 m od lustra wody utworzyć ciągły strumień o zasięgu w poziomie 1.8 m.

Układy dysz

W efekcie realizowanych zamówień pojawiły się rozwiązania będące połączeniem dysz typu wachlarz, komet itd. do których zostały wykonane specjalne korpusy umożliwiające pracę tych dysz jako jednego zespołu zasilanego za pomocą jednego przyłącza.

Ekran wodny

Ekrany wodne są praktycznie niewidzialne, wobec czego osobę postronną mogą zadziwić tym że obraz wyświetlany jest w powietrzu. W rzeczywistości obrazy (z projektorów, rzutników) trafiają na ścianę wody powstałą albo z dyszy umieszczonej u dołu (typ dyszowy ekranu), albo z szeregu dysz umieszczonych ponad ekranem (typ deszczowy ekranu). Niektóre ekrany są też tworzone poprzez dysze umieszczone w rzędzie pod dolną krawędzią ekranu, ale wadą ich jest rozerwany na paski obraz.